Het elastieken spel: regels, sprongen en variaties

Het elastieken spel is een traditioneel pleinspel waarbij ritme, behendigheid en beensnelheid samenkomen. Het spel wordt gespeeld met een lang stuk elastiek dat tussen de benen van twee deelnemers wordt gespannen, waarna een derde springer een vaste reeks sprongen uitvoert. Omdat je weinig materiaal nodig hebt en het spel overal buiten op een vlakke ondergrond gespeeld kan worden, is het al vele decennia een favoriete activiteit voor kinderen op het schoolplein en op straat.

In deze gids lees je precies wat je nodig hebt, hoe de opstelling werkt, welke basisfiguren er bestaan en hoe je de moeilijkheidsgraad stap voor stap kunt verhogen.

Wat heb je nodig voor het elastieken spel?

De basis van het spel is heel eenvoudig. Je hebt slechts enkele basisonderdelen nodig om direct van start te gaan:

Een elastiek: meestal een plat elastiek van circa drie tot vier meter lang. De twee uiteinden worden met een stevige platte knoop aan elkaar vastgemaakt, zodat er een grote lus ontstaat.
Drie of meer deelnemers: twee personen fungeren als paaltjes die het elastiek strak houden, terwijl één persoon springt. Heb je slechts twee spelers? Dan kun je één zijde van het elastiek om een zware stoelpoot, een lantaarnpaal of een hek spannen.
Een veilige ondergrond: kies bij voorkeur een vlakke, stroeve ondergrond zonder losse steentjes of gaten, zoals een tegelplein of asfalt zonder kuilen.

Opstelling en de basisregels

Twee spelers staan tegenover elkaar met hun gezicht naar elkaar toe. Het elastiek wordt rond hun enkels geplaatst met de benen een stukje uit elkaar, zodat er twee parallelle lijnen ontstaan met ongeveer dertig tot veertig centimeter tussenruimte.

De springer begint aan de zijkant van het elastiek en werkt een vooraf afgesproken volgorde van sprongen af. Zolang de springer geen fout maakt, blijft hij of zij aan de beurt. Maakt de springer een fout, dan wisselen de rollen en neemt de springer de plaats in van een van de spanners.

Een beurt is fout als:

De springer op het verkeerde moment op het elastiek landt.
De voeten verstrikt raken waardoor de springer de reeks moet afbreken.
De springer struikelt of het evenwicht verliest.
Een verplichte sprong of beweging wordt overgeslagen.

Bekende sprongen en vaste patronen

Het spel draait om het foutloos voltooien van sprongcombinaties. Vaak wordt hierbij een vast rijmpje opgezegd waarin het ritme van de sprongen ligt opgesloten. De bewegingen bestaan uit een aantal herkenbare basishandelingen:

Erin springen: de springer springt met beide voeten tegelijk in de ruimte tussen de twee gespannen lijnen.
Erop springen: de springer landt met één voet of met beide voeten precies bovenop de elastieken lijnen.
Eruit springen: met een sprong landt de deelnemer weer aan de buitenkant van het elastiek.
Schaar of overkruisen: de springer haakt één lijn mee over de andere lijn heen en springt weer terug, of landt met de benen gekruist.
Draaien: tijdens een sprong maakt de deelnemer een halve draai in de lucht en landt weer keurig binnen of buiten de lijnen.

Wanneer een springer de hele reeks zonder fouten heeft doorlopen, gaat het elastiek een niveau omhoog.

Verhoging van de moeilijkheidsgraad

De echte uitdaging bij het elastieken spel zit in de hoogte van het elastiek en de breedte van de lijnen. Een traditionele ronde kent meestal de volgende opeenvolgende hoogtes:

Enkelhoogte: het elastiek zit net boven de schoenen van de spanners. Dit is het instapniveau om de sprongen te leren.
Kuithoogte: het elastiek wordt halverwege het onderbeen geplaatst. Hierbij moeten de knieën al duidelijk hoger worden opgetrokken.
Knieholtes: het elastiek bevindt zich direct achter de knieën. Het vereist meer sprongkracht en coördinatie om het elastiek niet aan te raken wanneer dat niet mag.
Bovenbenen of heuphoogte: voor gevorderde springers kan het elastiek tot onder de billen of op de heupen worden gezet.

Naast de hoogte kan ook de breedte worden aangepast. Wanneer de spanners hun voeten dichter bij elkaar zetten, wordt het vlak tussen de lijnen smaller. Dit noemt men ook wel een smal spoor, wat precisie bij het landen vereist.

Variaties en afspraken vooraf

Omdat het elastieken spel een traditioneel volksspel is, verschillen de lokale gewoonten en regels van schoolplein tot schoolplein. Het is verstandig om voor het begin duidelijke afspraken te maken over:

Welke reeks sprongen en rijmpjes er worden gevolgd.
Of aanraken van het elastiek tijdens een vrije sprong meteen telt als fout, of dat alleen haken en blijven hangen geldt.
Wie er mag springen na een fout en in welke volgorde de spanners aan de beurt komen.
Of een speler bij de volgende beurt opnieuw bij niveau een moet beginnen, of verder mag op het niveau waar de fout werd gemaakt.

Door deze afspraken vooraf helder te stellen, voorkom je discussies tijdens het spelen.

Veelgestelde vragen over het elastieken spel

Vanaf welke leeftijd is het elastieken spel geschikt?

Kinderen vanaf ongeveer zes jaar hebben doorgaans voldoende grove motoriek en sprongkracht om de basisbewegingen te leren. De moeilijkheidsgraad kan eenvoudig worden aangepast aan jongere of oudere kinderen.

Hoe lang moet het elastiek precies zijn?

Een lengte van drie tot vier meter na het knopen is gebruikelijk. Dit geeft voldoende tussenruimte voor de springer tussen de twee spanners.

Kun je het spel ook met twee personen spelen?

Ja, door één uiteinde van het elastiek om een zware stoel, hekpaal of ander stabiel voorwerp te spannen, kan één persoon het elastiek vasthouden terwijl de ander springt.

Welke kleding en schoenen zijn handig?

Schoenen met een vlakke zool en goede grip zijn aan te raden. Soepele kleding waarin je gemakkelijk kunt springen en buigen voorkomt belemmering tijdens het bewegen.

Gerelateerde onderwerpen

Wil je meer ontdekken over actieve en traditionele spellen voor buiten en binnen? Bekijk dan ook deze pagina's:

Bekijk leuke opties in de categorie kinder-spelletjes voor binnen en buiten.
Ontdek andere tijdloze favorieten bij oud-hollandse-spelletjes voor het hele gezin.
Doe inspiratie op voor ontspanning met onze verzameling leuke-spelletjes voor verschillende groepsgroottes.